Dołącz do czytelników
Brak wyników

Five o'clock

28 października 2021

NR 25 (Październik 2021)

Wychowawca – nauczyciel pierwszego kontaktu

0 30

Szkoła – prócz swojej funkcji edukacyjnej, która jest jej głównym zadaniem – realizuje też funkcję wychowawczą. Zadanie to jest w głównej mierze powierzane nauczycielom pełniącym funkcję wychowawców klas. Każdy oddział w szkole (zarówno podstawowej, jak i ponadpodstawowej) ma przydzielonego nauczyciela będącego opiekunem i przewodnikiem grupy uczniów. Wydawać by się mogło, że są to czynności proste i przyjemne, jednak wielość zadań, jakie ma do spełnienia wychowawca, sprawia, że nie każdy jest w stanie wywiązać się z powierzonych mu obowiązków, czerpiąc jednocześnie z tego satysfakcję.

Rozwiązywanie problemów wychowawczych oraz realizowanie założeń programu wychowawczo-profilaktycznego szkoły to główne zadania, jakie powinien realizować wychowawca. Jak wiadomo, właściwe sprawowanie opieki nad grupą dzieci czy młodzieży wymaga sporego nakładu pracy i wnikliwego poznania każdego z nich. Wieloaspektowe spojrzenie na sylwetkę ucznia determinuje obowiązki wykraczające poza mury szkoły. Ogląd całości środowiska, w jakim funkcjonuje podopieczny, pozwala dokładnie rozpoznać, zdiagnozować oraz zaspokoić wszystkie jego potrzeby wychowawcze. Praca z zespołem klasowym, tworzonym przez wiele indywidualności, wymaga sporej wiedzy pedagogicznej oraz doświadczenia i predyspozycji wychowawczych. Integracja zespołu klasowego, a także wywieranie na niego takiego wpływu, by kształtować właściwe postawy życiowe oraz dbać o postępy edukacyjne, to podstawowe zadania stojące przed opiekunem klasy. Tak więc warto rzetelnie przygotować się do pełnienia funkcji wycho­wawcy, gdyż tylko odpowiednie po­­dejście oraz zbudowanie właściwej relacji z uczniami, opartej na zaufaniu, ale też egzekwowaniu realizacji obowiązków, pozwala osiągnąć sukces wychowawczy. 

Rozpoczynając pracę z zespołem klasowym, należy bardzo uważnie i wnikliwie przygotować się do realizacji tego niełatwego zadania. Jak wiadomo, bardzo ważne jest tak zwane pierwsze wrażenie, dlatego nauczyciel nie powinien przyjąć postawy zbyt surowej i zamkniętej, ale także nie powinien emanować zbytnio otwartością i postawą koleżeńską wobec uczniów. Właściwe wyważenie prezentowanych cech pozwala na zachowanie odpowiedniej relacji nauczyciel–uczeń, co w przyszłości będzie skutkowało budowaniem wzajemnego zaufania i szacunku. 

Najistotniejszym zadaniem wstępnym nauczyciela wychowawcy jest właściwe rozpoznanie potrzeb swoich podopiecznych. W tym celu powinien on zapoznać się szczegółowo z dokumentacją uczniów, zorganizować spotkanie z rodzicami oraz stworzyć okazję do realizacji zajęć integracyjnych mających na celu wzajemne poznanie się. Właściwy i stały kontakt z rodzicami i opiekunami uczniów pozwala realizować proces wychowawczy w sposób kompleksowy, a wymiana informacji pomiędzy stronami gwarantuje sprawowanie najlepszej opieki i wychowania dzieci. 

Kolejnym etapem pracy jest stworzenie przez nauczyciela własnego programu wychowawczo-profilaktycznego dostosowanego do potrzeb i możliwości uczniów. Plan ten powinien być zgodny z założeniami programu wychowawczo-profilaktycznego szkoły. Każdy wychowawca powinien zwrócić szczególną uwagę na uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, uczniów z dysfunkcjami, niepełnosprawnościami oraz chorobami przewlekłymi w swojej klasie. Bardzo ważne jest bowiem, by takie dzieci od samego początku były właściwie traktowane oraz by proces integracyjny klasy dostosowany był do ich szczególnych wymagań. Nie oznacza to oczywiście innego, specjalnego traktowania, jednak należy wziąć pod uwagę chociażby ograniczone możliwości poruszania się takich uczniów przy planowaniu wycieczek czy innych zajęć integrujących zespół klasowy. 

POLECAMY

Zacznijmy od obowiązków

Praca wychowawcy, oprócz sprawowania opieki nad zespołem klasowym, wiąże się też z wieloma obowiązkami wynikającymi ze szczegółowych zapisów prawnych. By właściwie realizować swoje zadania, wychowawca powinien rozeznać się w sytuacji rodzinnej i materialnej ucznia – dzięki temu możliwe jest wspieranie dziecka w trudnych czy problematycznych dla niego sytuacjach. Ponadto opinia wychowawcy jest niezwykle ważna w przypadku zabiegania o pomoc materialną w postaci stypendium socjalnego, stypendium za dobre wyniki w nauce czy stypendium sportowego. Rolą wychowawcy jest też sprawiedliwe ocenianie uczniów – zarówno pod względem wyników w nauce, jak i zachowania. Niezwykle ważne jest właściwe przekazanie kryteriów oceniania oraz wyjaśnienie uczniom wagi i znaczenia zapisów zawartych w statucie szkoły. Wychowawca powinien też odpowiednio wcześnie informować rodziców niepełnoletnich uczniów o przewidywanych ocenach semestralnych czy rocznych. Kolejnym ważnym zadaniem wychowawcy jest organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Jeśli wychowawca zauważy konieczność udzielenia jakiejkolwiek formy pomocy, może zainicjować ją na terenie szkoły bądź też skierować ucznia na badania do placówki specjalistycznej. Ważne jest też stałe monitorowanie efektów udzielania pomocy oraz ewentualna modyfikacja jej form i metod tak, by jak najbardziej odpowiadały potrzebom ucznia. To zadanie wiąże się z kolejnym, jakim jest utrzymywanie stałej współpracy z rodzicami swoich wychowanków. Współpraca powinna dotyczyć zaspokajania potrzeb rozwojowych i edukacyjnych dzieci, działań, jakie są podejmowane przez szkołę, rozwiązywania trudności wychowawczych, a także informowania o postępach w nauce. Do obowiązków wychowawcy należą również sprawy administracyjne, takie jak: prowadzenie dokumentacji uczniów, usprawiedliwianie ich nieobecności, wypisywanie świadectw, gromadzenie i uzupełnianie wszelkiej dokumentacji wymaganej w danym typie placówki.

Na czele pierwszaków

Szczególnym momentem w pracy każdego wychowawcy jest objęcie zespołu pierwszoklasistów. Nie jest istotne, czy jest to grupa przestraszonych siedmiolatków, czy też zlepek indywidualności w postaci pierwszej klasy szkoły ponadpodstawowej. Przed wychowawcą stoi ogrom pracy, jaką trzeba włożyć w integrację zespołu oraz przekazanie uczniom zasad obowiązujących w danej szkole. Najważniejszym chyba elementem tego procesu jest właściwe wyczucie oraz wejście w rolę obiektywnego i przyjaznego partnera procesu edukacji. Uczniowie powinni wiedzieć, że szkoła jest miejscem im przyjaznym, a wychowawca – osobą, do której mogą zwrócić się z każdym problemem. Wypracowanie właściwego poziomu zaufania do obcej przecież osoby nie jest łatwe, jednak właściwe podejście do dzieci i młodzieży owocuje partnerstwem.
 

Z praktyki wychowawcy

Bycie wychowawcą to niezwykle odpowiedzialne zadanie. Z punktu widzenia praktyka – niemal niemożliwe jest również sporządzenie listy obowiązków takiego opiekuna. Oprócz oczywistych zadań, wynikających z organizacji pracy zespołu klasowego, wielokrotnie pojawiają się wyzwania, na które nie zawsze jesteśmy gotowi. Jedno jest pewne: dość skutecznym sposobem na opanowanie większości kłopotów jest rozmowa. 

Doskonałym starterem, czy jak kto woli: lodołamaczem, są wszelkiego typu karty metaforyczne (typu „Dixit”). Taki wstęp jest niezwykle potrzebny szczególnie wtedy, gdy w klasie są osoby nieśmiałe lub wyjątkowo skryte. Młodzi ludzie, sięgając po ilustrację, mają szansę wybrać, jaki element swojego życia są chętni i gotowi opisać. Warto przy okazji zastosować zasadę dobrowolności. Mówią tylko ci, którzy chcą. Może się okazać, że dzięki takiemu otwarciu nie tylko dowiemy się całkiem nowych, interesujących rzeczy o osobach, o których myślimy, że już je dobrze znamy, ale przy okazji zyskamy tematy do dalszych rozmów. 

Bywa jednak i tak, że komunikacja jest z jakiegoś powodu utrudniona. Dobrym pomysłem, ułatwiającym znalezienie nici porozumienia, jest dokonanie analizy sytuacji. W takich przypadkach dzielę klasę na cztery zespoły i proszę, by każdy z nich odpowiedział na jedno z pytań: 

  • „Jakie są dobre strony sytuacji?” (Co nam pomaga?);
  • „Jakie są złe strony sytuacji?” (Co nam przeszkadza?);
  • „Co możemy zrobić, by zmienić sytuację?”;
  • „Jakie są nasze oczekiwania?". 

W wyznaczonym czasie każda z grup przeprowadza „burzę mózgów” i zapisuje wszystko, co tylko przyjdzie jej do głowy. W dalszej części następuje prezentacja wyników. Gdy zespół odpowiedzialny za konkretne pytanie przedstawi wszystkie swoje propozycje, pozostali uczniowie mogą zaproponować dodatkowo własne pomysły, takie, które nie padły wcześniej. Ostatnim krokiem jest podsumowanie rozważań. 

Bez względu na to, jaką strategię przyjmiemy w pracy wychowawczej, z tego jednego elementu nie warto rezygnować. Z autentycznej, nastawionej na drugiego człowieka rozmowy. Nic jej nie zastąpi. Tak jak nikt nie zastąpi uważnego obserwatora, jakim jest (lub powinien być) wychowawca. 

Joanna Krzemińska 
Nauczycielka języka polskiego, terapeutka z zakresu terapii pedagogicznej, członkini grupy Superbelfrzy RP, autorka bloga www.zakreconybelfer.pl

 

Właśnie zaczął się kolejny rok szkolny. Jaki będzie? Nikt z nas tego nie wie. Wiemy natomiast, że pod nasze skrzydła trafili uczniowie, którzy jeszcze bardziej są niepewni tego świata. Nie potrafią sobie wytłumaczyć wielu zdarzeń, nie znajdują odpowiedzi na wiele pytań. Bardzo ważne jest, abyśmy my – wychowawcy – byli wrażliwi i czujni na to, co dzieje się w naszej klasie. Nierzadko uczniowie są ze sobą (i z nami) nawet pięć lat, warto więc zadbać o to, by każdy w klasie czuł się bezpiecznie, by miał prawo zabrać głos nawet wtedy, kiedy się z czymś nie zgadza. W swojej pracy wychowawczej zauważyłam, że uczniowie mają kłopot z komunikowaniem się, a już w ogóle z mówieniem czegoś dobrego drugiej osobie. Jesteśmy przyzwyczajeni do tego, że w szkole, na zajęciach przedmiotowych, sygnalizuje się błędy. Zapomnijmy na chwilę o ocenianiu i skupmy się na tym, by nauczyć naszych uczniów zwracania uwagi na to, co w drugim człowieku dobre, pozytywne i ciekawe. Jak to zrobić? W klasach, w których jestem wychowawcą, stosuję zadanie, które nazwałam „słoikiem pamięci”. Przynoszę na lekcję duży słoik z nakrętką i dla każdego ucznia tyle małych karteczek, ile jest dzieci w klasie. Jeśli więc mamy w klasie 20 uczniów, każdy z nich musi otrzymać 20 karteczek. Proszę uczniów, by każdy napisał na karteczce krótką dobrą wiadomość dla każdej koleżanki/każdego kolegi z klasy. Może to być wspólne wspomnienie, cecha charakteru, coś, co się w drugiej osobie podziwia, np. Pamiętam, jak przyszłam do klasy pierwszy raz, a Ty zaczęłaś ze mną rozmawiać. To było miłe. Każdą karteczkę należy podpisać imieniem adresata i się podpisać. Następnie uczniowie wrzucają karteczki do słoika i… zapominają o nich. Zdarza się, że słoik otwieramy na zakończenie tego samego roku szkolnego lub – tak jak będzie to w tym roku – po pięciu wspólnych latach. Radość z czytania dobrych słów o sobie i towarzyszące temu wzruszenia są dla uczniów bezcenne, a dla mnie – wychowawcy –widok szczęśliwych uczniów – niezastąpiony. 


Izabella Bartol, 
nauczycielka języka polskiego, socjoterapeutka, autorka bloga www.polskizklasa.pl, członkini grupy Superbelfrzy RP


Jestem tutaj nowy, czyli o przejęciu wychowawstwa

Wyjątkową sytuacją jest ta, kiedy inny wychowawca przejmuje zespół klasowy w zastępstwie dotychczasowego. Warto w takiej sytuacji przeprowadzić właściwe rozeznanie sytuacji wychowawczej i edukacyjnej klasy, w czym pomocny może być dotychczasowy wychowawca. Powinien on przekazać pełną dokumentację uczniów, a także udzielić wskazówek co do stosowanych metod wychowawczych oraz sposobu postępowania z uczniami. Oczywiście, nowy wychowawca przejmujący zespół nie powinien kopiować sposobu pracy z klasą swojego poprzednika, jednak musi wziąć pod uwagę to, że dla uczniów nie jest to łatwa sytuacja, bowiem oczywiste jest, że przyzwyczaili się oni do dotychczasowego opiekuna. Ważne jest zatem postępowanie według zasad podobnych jak przy objęciu pierwszoklasistów. Warto jasno i precyzyjnie określić zasady, a także nawiązać współpracę z rodzicami uczniów. 

Prywatność szczególnie chroniona

Każdy człowiek ma prawo do prywatności i powinien dbać o respektowanie tego prawa. Zawód nauczycielski jest na tyle specyficzny, że uczniom, rodzicom i innym nauczycielom może wydawać się, że wszelkie informacje o nauczycielach powinny być jawne. To błąd, ponieważ prywatność jest nam potrzebna, jest ona jednym z czynników mających wpływ na nasz dobrostan psychiczny. Pamiętajmy, że wszelkie informacje dotyczące naszego życia prywatnego, poglądów, opinii niezwiązanych z pracą zawodową mogą zostać wykorzystane niekoniecznie w sposób konstruktywny. Nie ma potrzeby „wpuszczać” uczniów i rodziców do swojego pozazawodowego życia; to zaburza relacje i jest przeszkodą w stawianiu granic. 

...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Horyzonty Anglistyki"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy