Dołącz do czytelników
Brak wyników

Uniqueskills

10 grudnia 2019

NR 14 (Grudzień 2019)

Sight words, czyli złoty środek w nauce czytania

117

Czytanie to dla wielu dzieci bardzo trudne zadanie. Najpierw trzeba posklejać w całość literki, żeby powstało słowo, a potem z tych wszystkich słów trzeba posklejać zdanie. A co dopiero w obcym języku! Czytanie na głos bywa nie lada wyczynem, które przyprawia dziecko o siódme poty, po którym zamiast laurów dostaje jeszcze na koniec pytanie, o czym był ten tekst. No i… klops. Jak to zmienić?

Prawda jest taka, że dziecko nie musi znać liter, żeby zapamiętać cały obraz graficzny wyrazu. Traktuje go zwyczajnie jak piktogram, czyli obrazek symbolizujący jakąś treść. Podobnie dorośli odczytują treść z dostępnych w naszym świecie znaków i ikonek, np. „Zakaz skrętu w prawo” albo „Laughing Out Loud”. Natomiast czytanie, które zwyczajowo odbywa się w szkole, to czytanie analityczno-syntetyczne, dla którego konieczna jest nie tylko znajomość liter, ale również umiejętność poskładania tych liter w całość, czyli syntezowanie. To bardzo trudne wyzwanie dla młodych czytelników, z którymi spory odsetek zwyczajnie sobie nie radzi: „Nie chcę czytać! Nie lubię czytać!” – słyszymy komunikaty, które tak naprawdę świadczą, iż stosowana, tradycyjna metoda nauki jest dla wielu dzieci za trudna i nie radzą sobie z tym wyzwaniem, przez co tracą motywację do czytania w ogóle. Pytając się moich uczniów o hobby, rzadko kto wymieni książki i czytanie. A czy przypadkiem wszyscy ci, którzy czytania nie lubią i w swoim życiu nie czytają już prawie nic, nie są być może ofiarami tej „jedynie słusznej”, nieznającej litości metody tradycyjnej?

Czytanie globalne

W opozycji do czytania analityczno-syntetycznego pojawia się metoda czytania globalnego Glenna Domana, amerykańskiego fizjoterapeuty, który w latach 60. opracował metodę rehabilitacji dla osób mających uszkodzony mózg. Zadowolony z efektów Doman postanowił sprawdzić ją wśród dzieci zdrowych. Jego metoda sprawdziła się wyśmienicie, a sam twórca dostał za nią wiele wyróżnień w wielu różnych krajach. Opracowana przez Glenna Domana metoda czytania globalnego, która polega na zapamiętywaniu całości wyrazu bez potrzeby znajomości i syntezowania liter, nie tylko ułatwia naukę czytania, ale przede wszystkim rozwija i pogłębia ważne procesy umysłowe u dzieci – pamięć, spostrzegawczość, umiejętność analizy wzrokowej i uwagę. Czytanie globalne, w opozycji do analityczno-syntetycznej, wspaniale rozwija prawą półkulę mózgu, która odpowiada za tak ważne procesy, jak intuicyjny, nieschematyczny sposób rozumowania, a także pamięć wzrokową, która wciąż wykorzystywana jest w niedostatecznym stopniu. Stymulując jej aktywność, sprawiamy, że dziecko lepiej zapamiętuje, szybciej czyta, potrafi znakomicie liczyć w pamięci i rozwija w sobie słuch muzyczny. Oczywiście w dzisiejszym świecie niemożliwe jest funkcjonowanie w oparciu jedynie o umiejętność czytania globalnego. Natrafiając na nowe, nieznane słowa, nie będzie możliwości ich zrozumienia bez znajomości liter i umiejętności syntezowania. Globalne czytanie może jednak stanowić pewien etap przejściowy między „nieczytaniem, a czytaniem zwyczajowym”, dzięki temu łatwiej dzieciom będzie opanować to drugie. 

Sight Words

Pod tym właśnie szyldem funkcjonuje tzw. złoty środek, który jest fantastycznym narzędziem usprawniającym naukę czytania na początkowym etapie nauki. 
SIGHT WORDS są to słowa, które najczęściej pojawiają się w tekstach szkolnych i literackich, których nie można zobrazować czytelną dla wszystkich ilustracją. Po prostu muszą być zapamiętane i zrozumiane. Z powodu wysokiej częstotliwości występowania dzieci powinny nauczyć się umieć je rozpoznawać natychmiast po ujrzeniu – w ciągu trzech sekund, bez konieczności użycia jakiejkolwiek strategii dekodowania. Wówczas, widząc nowy tekst, w którym większość słów już zna, dziecko nie traci pewności siebie, a wręcz przeciwnie, z chęcią podejmuje się nowego wyzwania. Czynne dysponowanie zestawem SIGHT WORDS przełoży się w dalszej kolejności na większą płynność czytania z mniejszym ryzykiem potknięć o trudne słowa, co da zdecydowanie lepszy start początkującym czytelnikom. 
 

SIGHT WORDS*:

  • często pojawiają się w tekstach,
  • nie stosuje się wobec nich regularnych zasad ortografii; charakteryzują się nieregularną fonetyką, co oznacza, że ich dźwięk niekoniecznie odpowiada literom; 
  • są to najczęściej przymiotniki, przysłówki, zaimki, przyimki, spójniki i najczęściej występujące czasowniki; określa się je jako service words, czyli takie, które nadają znaczenie i kierunek wypowiedzi;
  • nie są łatwe do zobrazowania, a niektórych nie można zilustrować w ogóle, np. the albo or.

*Pojęcie SIGHT WORDS to nie to samo, co SIGHT VOCABULARY. To drugie określa zestaw słownictwa, jakie dana osoba rozpoznaje z pamięci bez potrzeby dekodowania słów podczas czytania. Każdy z nas ma własny taki zestaw. Im bardziej zaawansowany czytelnik, tym bogatsza jego lista SIGHT VOCABULARY. 


Wyróżnia się około sto tych najbardziej podstawowych słów, z którymi early readers spotykają się w swoich tekstach na wczesnym etapie czytania. Co ciekawe, te sto słów stanowi aż około 75% wszystkich słów z wszystkich tekstów. Są to słowa, takie jak: a, I, or, and, the itd. Z reguły są one krótkie i z łatwością rozpoznawalne, lecz relacja pisowni z wymową nie jest wcale taka oczywista. Przyjrzyjmy się temu bliżej:

  • Na przykład dla słowa was nie stosuje się regularnej zasady fonetycznej, jako że środkowe a generuje dźwięk /ɒ~ʌ/, a ostatnia litera s dźwięk /z/. Nie można też zilustrować tego słowa, gdyż odnosi się ono do abstraktu (egzystencja). 
     
  • Kolejnym przykładem jest słowo said, w którym naruszona jest reguła fonetyczna dla ai, gdzie zwyczajowo dźwięk byłyby odczytany jako /ai~ay/. W tym słowie obowiązującym dźwiękiem jest po prostu krótkie /e/. Słowo said wymawiane jest więc /s-e-d/. 
     
  • Słowo has również wymyka się regule fonetycznej dla litery s, która obdarza ją dźwiękiem /s/. W tym wypadku s otrzyma dźwięk /z/ i słowo wymówi się jako /h-a-z/.

Praktyczne wskazówki

Na wczesnym etapie czytania w języku angielskim zalecane jest zapoznawanie dzieci z kartami SIGHT WORDS, które uczymy rozpoznawać wzrokowo w celu zapamiętania. Im młodszy uczeń, tym większe karty dla odpowiedniej stymulacji wzrokowej. Słowa te są regularnie utrwalane i powtarzane, aż zostaną zapamiętane jak przysłowiowe „amen w pacierzu”. 

Jeżeli uczeń będzie już miał w swojej pamięci taki pakiet SIGHT WORDS, odpowiedni dla swojego poziomu, to zaoszczędzoną w ten sposób energię (która musiałaby być w przeciwnym wypadku skierowana na zrozumienie tych słów) przeznaczy w całości na rozszyfrowywanie wyrazów nowych i trudniejszych, które pojawią się w tekście. Jeżeli uczeń napotka na trudności w odczytywaniu SIGHT WORDS, to ­najprawdopodobniej doświadczać będzie notorycznej frustracji podczas pracy z tekstem. Wówczas zarówno ilość poświęconego na dane zadanie czasu, jak i wydatek energetyczny związany z jego przeczytaniem będzie dla dziecka tak duży, że tracić będzie motywację i chęć do działania na tym polu. Rozpoznawanie SIGTH WORDS jest zatem jedną z podstawowych i koniecznych umiejętności ucznia na lekcji języka angielskiego, dzięki której może on nabrać płynności w czytaniu. Nauczyciel musi jedynie odpowiednio zaangażować elementy czytania globalnego do tradyc...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Horyzonty Anglistyki"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy