Dołącz do czytelników
Brak wyników

Horyzonty anglistyki

12 sierpnia 2022

NR 30 (Sierpień 2022)

Krytyczne myślenie, motywacja, kreatywność – trzy hasła-klucze i garść wniosków po konferencji IATEFL w Belfaście

0 43

Majowa konferencja IATEFL w Belfaście przyniosła z sobą mnóstwo nowej wiedzy i inspiracji do dalszego nauczycielskiego działania. Jednak są trzy kluczowe zagadnienia, które zdecydowanie wyróżniały się częstotliwością omawiania podczas licznych wykładów – kreatywność, motywacja i krytyczne myślenie. W niniejszym artykule postaramy się przybliżyć owe zagadnienia i podsumować wydarzenie.

Jeśli popatrzymy na tegoroczny program konferencji IATEFL dla nauczycieli języka angielskiego w Belfaście, onieśmielić nas może sama liczba proponowanych wykładów. Przykładowo w środę 18 maja 2022 r. odbyło się ich ponad sto pięćdziesiąt – jednocześnie w dziewięciu sesjach w kilkudziesięciu salach konferencyjnych (na trzech piętrach Irish Convention Centre oraz Hilton Hotel). A przecież konferencja trwała od wtorku do piątku. Oczywiście każdy uczestnik już przed wyjazdem przejrzał program online i zaznaczył te tematy, które go szczególnie interesują, lub podkreślił nazwiska tych wykładowców, których koniecznie chciał posłuchać i ewentualnie zadać im kilka pytań po sesji.
 

POLECAMY


Co się jednak okazało, kiedy po powrocie do domu autorki niniejszego artykułu przejrzały swoje notatki? Przede wszystkim –  pozorne – wrażenie przytłoczenia i pewnego nadmiaru ustąpiło miejsca refleksji: łącznie trzydzieści dwa warsztaty, w których wzięły udział, i wykłady, których wysłuchały, układają się w spójną całość. Mimo całej różnorodności i bogactwa poruszanych tematów można je w zasadzie podzielić na zaledwie trzy główne kategorie, wokół których skupiali się prelegenci – autorzy podręczników, poradników metodycznych, wykładowcy uniwersytetów i szkół językowych z całego świata.

Oprócz konkretnych zainteresowań (pisanie, rozumienie tekstów, wymowa), omawianych w ramach tzw. Special Interest Groups, trzy główne sfery zainteresowań tegorocznych wykładowców to motywacja, kreatywność i – co stanowiło dla nas nie lada niespodziankę – pewna nowość, którą jest krytyczne myślenie.

 

 


CRITICAL THINKING (CT)

(Autorzy wysłuchanych wykładów i warsztatów: Richard Harrison, Bruno Leys, Heather McClean, Kerstin Sandstrom, Yvonne Pratt-Johnson, Maria Davou, Sophia Mavridi, Natalia Bagdavadze, Amos Paran).
Tym, co nas bardzo zainteresowało w czasie podejmowania decyzji, które konkretnie wykłady warto wybrać z kilkuset będących do dyspozycji, był fakt, że wiele z nich krytyczne myślenie miało już w tytule, a inne – w krótkim streszczeniu dostępnym w programie konferencji. 

A oto garść przykładów: 
 

Teaching them to think: scaffolding language and developing reflective thought; […] critical analysis and reflection are key skills required in many professional fields; Deeper Learning focusing on what matters; […] language is taught through philosophical inquiry; […] debriefing aids in the creation of a sense of progress; […] how teachers can modify coursebook activities to focus on meaning.


Na przykład Richard Harrison w wykładzie Adding ‘critical thinking value’ to language activities nazywa krytyczne myślenie (które już doczekało się własnego akronimu – CT) „umiejętnością XXI wieku” i przekonuje, że warto ten aspekt dodać do – często przeładowanego, jak sam przyznaje – programu nauczania. Proponuje wprowadzenie tej „dodatkowej wartości” do istniejących materiałów dydaktycznych, dowodząc, że nauczanie słownictwa, gramatyki oraz takich umiejętności jak pisanie czy czytanie można wzbogacić przez wybór pewnych możliwości, które wspomagałyby myślenie na wyższym poziomie trudności.

Przykładowo: prezentowane słownictwo kategoryzujmy, klasyfikujmy, grupujmy, zastanawiajmy się nad wzajemnymi zależnościami między słowami czy gradacją ich znaczenia. Co do składni – oprócz tradycyjnych transformacji czy wypełniania luk – zastosujmy trening indukcyjny (czyli najpierw przykłady, później reguły), stosujmy rozsypanki w ćwiczeniu szyku wyrazów w zdaniach czy pytaniach. Jeśli chodzi o czytanie, stosujmy pytania o wyższym poziomie komplikacji (Why…, What would happen…), analizujmy z uczniami czytane teksty pod względem ich budowy, stylu, prawdopodobnych poglądów autora, jego przypuszczalnej grupy docelowej.

Richard Harrison uważa również, że jeśli uczymy CT, to jednocześnie uczymy pisania, gdyż rozwijamy takie umiejętności jak: myślenie refleksyjne, kreatywne podejście, logiczne prezentowanie argumentów, korzystanie ze sprawdzonych źródeł informacji, świadome użytkowanie języka (np. definiowanie pojęć), poprawianie i edytowanie tekstu. 

Z kolei Yvonne Pratt-Johnson w wykładzie Pragmatics: a crucial but under-instructed skills domain proponuje wprowadzenie elementów krytycznego myślenia do nauczania języka po to, aby umożliwić uczniom czy studentom dostosowanie się do określonych sytuacji językowych w sposób społecznie akceptowalny. Chodzi tu o bardzo istotne umiejętności, takie jak używanie właściwych form językowych (przyjętych w danym środowisku i uważanych za odpowiednie), zdolność do zastosowania odpowiedniej formy – formalnej lub kolokwialnej (register) czy równie ważna umiejętność poprawnego funkcjonowania na co dzień w obrębie określonego środowiska kulturowego. To nie tylko właściwe zrozumienie aluzji, podtekstów, konwencji językowych, ale także sztuka mówienia i (lub) pisania na swój temat rzeczy pozytywnych, co często stwarza problemy. Także to, co rozumiemy przez termin „kultura osobista” na danym obszarze, czyli uprzejmość w kontekście słownictwa, struktur gramatycznych, intonacji wreszcie. Proponowane strategie to ćwiczenia (np. cross cultural comparisons) czy odgrywanie ról.

Bruno Leys w warsztatach It’s the real thing! Using advertisements for noticing grammar zwrócił uwagę nauczycieli na aspekty etyczne używania reklam w nauczaniu języka. Mówił mianowicie, że należy uczniów uwrażliwiać na przekazywane w reklamach treści, pokazywać mechanizmy używane do manipulacji i perswazji. Stwierdził nawet, że Media Literacy – przedmiot wymagany w wielu zachodnich szkołach – to właściwie nic innego jak nauczanie krytycznego myślenia.
 


MOTIVATION

(Autorzy wysłuchanych wykładów i warsztatów: Jon Hird, Thomas Robb, Fiona Mauchline, Jane Willis, Armanda Stroia, Carole Anne Robinson, Simon Lehrner, Rob Howard, Chris Watts).

Motywowanie uczniów nie jest czymś tak nowym i modnym, jak myślenie krytyczne, jest jednak bardzo ważnym elementem nauczania języka obcego, co znajduje odzwierciedlenie w coraz poważniej traktowanej realizacji tego zadania. O motywacji mówi się od zawsze, lecz obecnie wspomina się o niej dużo częściej, a także coraz ambitniej się do niej podchodzi. 

Wystarczy chociażby spojrzeć na przykładowe wyimki z wysłuchanych wykładów: 
 

[…] how to cope with ANTs (automatic negative thoughts)?; […] we all want to boost our students’ self-confidence and emotional resilience; […] we will look at some key activities to develop learners confidence in the CLIL classroom; […] interventions adapted from game design (using gamified lessons); […] fun activities which include mouth travel, a dance based on word stress patterns; […] motivating teenagers during the pandemic.


Kiedy mówimy o „ambitnym” podejściu do motywowania uczniów, mamy na myśli np. to, co poruszył Jon Hird w wykładzie Creating meaningful and engaging  interactions in on- and offline environments, mówiąc o tym, jak dostosować istniejące materiały dydaktyczne, aby propagować zaangażowanie i komunikowanie się, które byłoby znaczące i pełne treści. Prelegent omówił ważne elementy motywacji wewnętrznej, takie jak kreowanie poczucia kompetencji u ucznia (zadania nie powinny być dla niego za trudne czy nieosiągalne), poczucia jego autonomii i niezależności (uczeń powinien mieć pewien wpływ czy umożliwiony wybór), a także poczucia przynależności (uczeń ma się czuć doceniony i szanowany jako członek społeczności czy grupy). Do osiągnięcia tych ważnych celów potrzebujemy zadań, które coś dla uczniów znaczą na poziomie osobistym, emocjonalnym. Trzeba im dać powód do użycia języka, a prezentowane zadania powinny być maksymalnie realistyczne.

Thomas Robb w wykładzie Extrinsic motivation strategies for extensive reading in instructed contexts, omawiając techniki stosowane w zachęcaniu uczniów do czytania, kładł nacisk na to, że nie uda się to bez wyznaczenia konkretnych, uchwytnych i mierzalnych celów. Mówił o wadach i zaletach tych technik, jak również o tym, jak upowszechniać motywację wewnętrzną ucznia, a także umożliwić nauczycielowi mierzenie postępów poczynionych przez uczniów. Prelegent cytował dane liczbowe, aby przekonać słuchaczy do swoich racji, i trzeba przyznać, że dają one do myślenia. 

Oto przykłady: 
 

Aby móc nowe wyrażenie swobodnie stosować, uczeń musi je zobaczyć co najmniej osiem do dwunastu razy; Aby osiągnąć sukces, uczeń powinien przeczytać 20 tysięcy słów tygodniowo.


Poniżej kilka propozy...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Horyzonty Anglistyki"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy