Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

12 sierpnia 2022

NR 30 (Sierpień 2022)

Otwarte zadania maturalne – analiza arkusza z języka angielskiego na poziomie rozszerzonym na maturze w 2022 roku

0 99

Język angielski to najchętniej wybierany przez uczniów przedmiot dodatkowy na egzaminie maturalnym. W tym roku przystąpiło do niego ponad 201 tysięcy osób. Większość wybrała go pod kątem przyszłych studiów, ale byli i tacy, którzy dokonali takiego wyboru bez solidnego przygotowania, uznając, że na coś trzeba się zdecydować, a wynik i tak nie wpłynie na zdanie matury. Dlatego wrażenia maturzystów po egzaminie na poziomie rozszerzonym były podzielone. Spora część przyznała, że matura była łatwa, choć dla niektórych poziom okazał się wysoki. I rzeczywiście, już niedługo miałam okazję się o tym przekonać podczas sprawdzania prac.

Jako egzaminator pracuję w zespołach okręgowej komisji egzaminacyjnej już piętnaście lat, można więc powiedzieć, że sprawdzanie arkuszy maturalnych jest dla mnie chlebem powszednim, a jednak co roku jest coś nowego i ten chleb zawsze inaczej smakuje. Nad przygotowaniem arkusza pracuje cały sztab specjalistów (włączając native speakerów) przez co najmniej dwa lata, więc zawarte w nim zadania – które muszą być zgodne z wymaganiami egzaminacyjnymi – są przemyślane w najdrobniejszych szczegółach. Arkusz powinien być urozmaicony, nie może w nim być zadań jednego typu i jednej formy rozwiązań, lecz muszą być one różnorodne i stymulujące, żeby zwyczajnie nie zanudzić zdających.Klucze powstają wraz z pierwszą wersją zadań, zanim jednak do pracy przystąpią egzaminatorzy w okręgowych komisjach egzaminacyjnych, koordynatorzy przedmiotowi z centralnej i okręgowych komisji egzaminacyjnych muszą jeszcze raz omówić, zweryfikować i uzupełnić schematy punktowania zadań. 

POLECAMY

Każda komisja okręgowa przygotowuje swoje przykłady, a następnie – w trakcie spotkania w Centralnej Komisji Egzaminacyjnej – zostają one przeanalizowane i włączone do ostatecznej wersji przykładowych odpowiedzi, która finalnie dopina się na ostatni guzik podczas sprawdzania zadań otwartych w autentycznych pracach. Fakt faktem, że nikt nie jest w stanie uwzględnić wszystkich możliwych odpowiedzi. Jeśli więc w którejś pracy pojawi się rozwiązanie niewłączone do przykładowych rozwiązań przez Centralną Komisję Egzaminacyjną, ale dopuszczalne i poprawne, to również zostaje ocenione. Tak to już jest z zadaniami otwartymi – tam, gdzie w lukę otwartych możliwości angażują się żywe twory: uczeń kontra język, szczupły początkowo klucz zadań otwartych zaczyna się rozrastać.

Przykłady z arkusza maturalnego

W zadaniu ósmym należało uzupełnić luki jednym słowem, tak aby powstał spójny i logiczny tekst, w którym wpisywane wyrazy będą gramatycznie i ortograficznie poprawne. „Szczupły klucz” przewidziałby tylko możliwości przedstawione poniżej. 

Podobnie ma się rzecz w kolejnym zadaniu otwartym, dziewiątym, które polegało na uzupełnieniu fragmentów zdań z wykorzystaniem podanych w nawiasie słów w odpowiedniej formie, tak aby otrzymać logiczne i gramatycznie poprawne zdanie. Pierwotnie klucz zawierający oczekiwane rozwiązania wyglądałby jak poniżej:
 

Ale odpowiedzi akceptowanych (podobnie jak w arkuszach z lat ubiegłych) jest więcej. Tutaj, w przykładzie 8.2 oprócz for poprawne są jeszcze by i through.
 

Możliwości prawidłowego uzupełnienia jest jednak więcej, przez co klucz poszerza się w pierwszych trzech punktach o inne akceptowane odpowiedzi: 
9.1 

  • his completing of
  • him/his completing
  • his completion of
  • him from completion of
  • him completely from finishing
  • him completely from doing
  • him from completely finishing

9.2 

  • carrying this/that biggest
  • carrying up/down/in/out/away the biggest
  • carrying only the biggest
  • your carrying the biggest

9.3

  • over other people's opinions
  • at other people's opinions

Zawsze mnie fascynuje, jak kreatywni uczniowie potrafią wpaść na rozwiązania nieujęte pierwotnie w kluczu, a poprawne. Trudno się dziwić, ambitna młodzież oprócz szkolnego przygotowania ma nieograniczone możliwości korzystania z języka naszej globalnej wioski, głównie przez Internet i dzięki otwartym granicom. Dlatego my, nauczyciele przygotowujący maturzystów do egzaminu, powinniśmy być jednocześnie świadomi tego, że w zadaniach otwartych otwierają się nowe możliwości, oraz kompetentni, żeby wyjść z otwartym umysłem na uczniowskie propozycje, a w razie wątpliwości skonsultować je z ekspertem czy native speakerem. Musimy wykazać się większą w tej materii elastycznością i nie próbować na siłę być jajkiem mądrzejszym od kury. Zasada zero-jedynkowa nie ma tu zastosowania. Pamiętajmy, że język jest żywym tworem i ewoluuje zgodnie z duchem czasu, towarzysząc przemianom w każdej dziedzinie życia. Na przykładzie językowych różnic pokoleniowych możemy obserwować, jak stare konstrukcje zwykle występują z nowszymi, jak niektóre sformułowania odchodzą w niepamięć, a w ich miejsce – lub zupełnie niezależnie, dyktowane nowymi potrzebami człowieka we współczesnym świecie – pojawiają się nowości. 
 

Trudno sobie to wyobrazić, ale w języku angielskim co półtorej godziny powstaje nowy termin. Czyli codziennie pojawia się około piętnastu nowych słów, co daje rocznie ponad pięć tysięcy wyrazów (!), a połowa z nich to slang internetowy.

 

Najdłuższe zadanie otwarte w tym roku, dziesiąte, to rozprawka argumentacyjna (typu „za i przeciw”) lub artykuł publicystyczny – do wyboru. W ubiegłym roku („Horyzonty Anglistyki” 2021, nr 22) ukazał się mój artykuł Na miesiąc przed maturą, w którym dokładnie omawiam strukturę arkusza egzaminacyjnego na poziomie rozszerzonym oraz istotne kwestie dla poszczególnych zadań, do czego można się odnieść w razie potrzeby. W niniejszym artykule skupię się tylko na tegorocznych zadaniach, w tym na kwestiach merytorycznych w zakresie treści i formy. 

ROZPRAWKA ARGUMENTACYJNA

Rozprawka to rodzaj pracy naukowej, w której odpowiadamy na zadane pytanie, rozważamy swój stosunek do postawionego problemu lub domniemania, coś udowadniamy lub o czymś przekonujemy. W rozprawce argumentacyjnej analizujemy dwie strony danego zagadnienia. 
 

WSTĘP
  • teza bez opinii własnej
  • zapowiedź „za i przeciw”
ROZWINIĘCIE
  • argumentacja ZA z uzasadnieniem
  • argumentacja PRZECIW z uzasadnieniem
ZAKOŃCZENIE
(zakończenie jest zawsze krótsze niż wstęp i nie pojawia się w nim żadna nowa myśl)
  • krótka parafraza tezy
  • informacja: które argumenty przeważają
  • ewentualnie własna opinia

 

Tegoroczny temat rozprawki to:

Niektórzy rodzice dają nastolatkom kieszonkowe za wykonywanie obowiązków domowych. Napisz rozprawkę, w której przedstawisz dobre i złe strony takiego rozwiązania. 

O czym zatem należało pamiętać?

WSTĘP musi zawierać TEZĘ.

Teza to twierdzenie, dla którego przedstawia się uzasadnienie w rozwinięciu i obejmuje wszystkie aspekty zawarte w poleceniu. Najprościej było zwyczajnie przełożyć wszystkie kwestie ujęte w poleceniu na język angielski (rodzice = parents, folks; nastoletnie dzieci = teens, teenage children, teenagers; kieszonkowe = pocket money, allowance; obowiązki domowe = housework, household chores, domestic duties [Uwaga! NIE: HOMEWORK, NIE: HOME DUTIES, NIE: HOME CHORES!]), np.:

  • Some parents give pocket money to their teenage children for doing housework.
  • Some teens are given pocket money from parents for domestic duties. 
  • Some teenagers get allowance from their parents for household chores, etc.

NIE WOLNO BYŁO JEDNAK ZAPOMNIEĆ O FORMALNEJ ZAPOWIEDZI ROZPRAWKI, bez której dobry u niektórych początek poszedł na marne. Czyli WADY I ZALETY. PLUSY I MINUSY. ZA I PRZECIW. Cokolwiek z zapowiedzią dwóch stron medalu (mogło być pytaniem), np.:

  • There are pluses and minuses of such a situation. 
  • What are advantages and disadvantages of such a solution?
  • Some people claim it is a good idea, but there are some who think differently, etc.

Uwaga! Wspomnienie we wstępie tylko o plusach lub tylko o minusach nie jest zapowiedzią rozprawki argumentacyjnej i stawało się poważną usterką formalną, która odbierała punkty. 

Można było odetchnąć, mając prawidłowo sformułowaną tezę, ale nadal trzeba było pamiętać, że teza jest częścią WSTĘPU, a nie całym wstępem. Wstęp to wprowadzenie do tematu. Dlatego dobrze było dorzucić jeszcze jedno, dwa zdania w celu dopełnienia całości i osadzić je najlepiej przed wprowadzeniem tezy, np.:

  • These days it is getting more and more difficult to make children help at home. That is why…
  • Nobody likes house chores, especially teenagers, so…
  • Housework should be done by all members of a family, but how to put it in practice?


ROZWINIĘCIE

To wieloaspektowa i (lub) pogłębiona realizacja elementu w dwóch głównych paragrafach, w którym omawiane były wady i zalety przyznawania kieszonkowego nastolatkom za wykonanie obowiązków domowych. Przedstawić należało argumenty popierające tezę, a każdy z nich powinien być wprowadzony odpowiednim wyrażeniem, by całość mogła składać się w spójną, logiczną treść. Każdy argument należało oczywiście uzasadnić, popierając przykładem. Podobnie jak w wypadku zalet, także wady – poparte wyjaśnieniami lub przykładami – trzeba było przedstawić w logiczny, uporządkowany sposób. Przy dobrze sformułowanej tezie rozwinięcie nie powinno nastręczać problemu: analizie zdający musieli poddać OBIE strony medalu. 

  • Przykłady zalet: responsibility, parents’ trust, financial independence, valuing work, better self-esteem, etc.
  • Przykłady wad: everything for money, no sense of household community service, material attitude towards life, growing claims, etc.

Mile widziane były przysłowia i powiedzenia o pieniądzach wykorzystane na poparcie wybranej tezy, z odpowiednią argumentacją, np.
 

„Money makes the world goes round”.

„Money has no smell”. 

„Money isn’t everything”. 

„Money is like sea water. The more you drink, the thirstier you become”.

„The best things in life are free”.


ZAKOŃCZENIE

Zakończenie jest podsumowaniem, czyli właściwym i adekwatnym do tematu zamknięciem wypowiedzi. Jeżeli zdający powtarzał wstęp – w porządku, ale innymi słowami. Czyli ci, którzy pamiętali, by sparafrazować wstęp i ewentualnie dorzucić własną opinię, dobrze na tym wyszli. Co ważne, pamiętać należało, że zakończenie jest z założenia krótsze od wstępu i nie mogą się w nim pojawić żadne nowe treści. 

Przykłady:

  • Taking everything into account, it is evident that paying children for household chores is a question of argument. Still, in my opinion, if it is done wisely, it can bring more benefits than drawbacks. 
  • Although there are two sides of the same coin, I fully support the view that pocket money given to teenagers for housework does not seem right.
  • Summing up, giving pocket money to teens for domestic chores has more advantages than disadvantages. I definitely would apply this rule in my own house.

Z błędów najczęściej popełnianych należy wymienić: brak zapowiedzi formalnej rozprawki lub zapowiedź rozprawki opiniodawczej, a nie a...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Horyzonty Anglistyki"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy