Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

11 grudnia 2020

NR 20 (Grudzień 2020)

Podstawa programowa, program nauczania, rozkład materiału… „demony” szkolnej rzeczywistości czy drogowskazy prowadzące do celu?

142

Czy są wśród nas kierowcy samochodu, motoru, traktora, autobusu? Pozwólcie, że siądziemy dziś wszyscy za sterami szkolnej rzeczywistości i, za pomocą terminologii przepisów drogowych, opowiemy sobie o tym, jak poruszać się po ścieżkach dokumentów szkolnych. Panie i Panowie – podstawa programowa, program nauczania i rozkład materiału w nowej odsłonie!

Cofnijmy się myślami do dnia, kiedy w naszej głowie powstał pomysł zrobienia prawa jazdy. Pewnie towarzyszyło temu podekscytowanie, wielka niewiadoma, ale też obietnica wolności, którą zapewni nam możliwość siadania za kierownicą własnego auta. Potem pojawiła się rzeczywistość – trzeba zrobić kurs, poznać przepisy ruchu drogowego, zdać egzamin. Nikt się nie buntował, tylko łapał do ręki kodeks drogowy i dziarsko ćwiczył swoje umiejętności z instruktorem, a po zdanym egzaminie radośnie planował pierwszą podróż z mapą (GPSem?) w ręku. Jadąc następnie na pierwszą wycieczkę ani myślał o pominięciu któregoś ze skrupulatnie zaplanowanych punktów. Brzmi znajomo? Mam nadzieję, bo dziś chciałabym zachęcić Was do „oddemonizowania” dokumentów szkolnych właśnie z perspektywy kierowcy kochającego podróże za kółkiem. Kierowcy, który jest odpowiedzialny i traktuje swoje umiejętności poważnie, dziękując jednocześnie za wolność, jaką daje samodzielne przemieszczanie się po drogach. 
Aby była jasność – absolutnie nie popieram niepotrzebnej biurokracji, zawracania głowy niepotrzebnymi dokumentami, które potęgują niczym nieusprawiedliwione, dodatkowe angażowanie naszej nauczycielskiej energii. Ale…
 

POLECAMY

Aby dobrze poruszać się po drodze w roli kierowcy:

  • Musisz poznać kodeks drogowy i mieć go „w jednym paluszku”.
  • Musisz przejść kurs prawa jazdy i nauczyć się JAK jeździć, jakich technik używać, co wolno, a czego nie wolno.
  • Musisz, wyruszając w podróż, mieć jakiś plan, poruszać się po mapie, albo chociaż wiedzieć dokąd zmierzasz.

Czyli, będąc nauczycielem, który chce odpowiedzialnie zasiąść za edu-sterami:

  • Poznaj podstawę programową – nasz kodeks drogowy.
  • Zrób prawo jazdy, czyli rozpisz sobie program nauczania.
  • Kieruj się rozkładem materiału, aby dotrzeć tam, gdzie zaplanujesz!


Oswajamy demony, czyli nie takie dokumenty szkolne straszne… Uwaga! Kolejność nieprzypadkowa! Przytaczane przykłady oraz odnośniki będą dotyczyły dokumentów opracowywanych w szkole dla języka angielskiego.

PODSTAWA PROGRAMOWA, czyli dlaczego kodeks drogowy jest ważny?

Podstawa programowa – to dokument mający prawnie formę rozporządzenia do ustawy o systemie oświaty. Określa co każdy uczeń powinien wiedzieć i umieć na zakończenie każdego etapu edukacyjnego z danego przedmiotu.

Tutaj znajdziecie obowiązującą obecnie podstawę programową dla różnych etapów edukacyjnych: 
https://podstawaprogramowa.pl/

Jak zbudowana jest podstawa programowa i co można w niej znaleźć:

  1. Wstęp – preambuła.
  2. Cele kształcenia – wymagania ogólne.
  3. Treści nauczania – wymagania szczegółowe.
  4. Warunki i sposób realizacji.

W preambule PP czytamy o ogólnych wytycznych dotyczących jej realizacji. Znajdziemy tam szerokie sformułowania typu:

  • Zadania przedszkola…
  • Zadaniem szkoły jest…
  • Kształcenie ogólne w szkole podstawowej ma na celu…
  • Szkoła ma stwarzać uczniom warunki do…
  • Szkoła oraz poszczególni nauczyciele podejmują działania mające na celu…
  • Kształcenie ogólne w szkole ponadpodstawowej tworzy programowo spójną całość i stanowi fundament wykształcenia…
  • Do najważniejszych umiejętności zdobywanych przez ucznia w trakcie kształcenia ogólnego w liceum ogólnokształcącym i technikum należą…

Są też odniesienia do poszczególnych przedmiotów – jeśli chodzi o języki obce nowożytne, określono je w następujący sposób:

  • Warianty podstawy programowej – dla języków oznacza to wszystkim znane znaczki: np. I.1 (pierwszy etap edukacyjny, język obcy nauczany jako pierwszy), II.1 (drugi etap edukacyjny, język obcy nauczany jako pierwszy), II.2 (drugi etap edukacyjny, język obcy nauczany jako drugi), czy II.2.DJ (drugi etap edukacyjny, język obcy nauczany jako drugi w oddziałach dwujęzycznych).
  • Poziomy biegłości w zakresie poszczególnych umiejętności językowych określonych w Europejskim Systemie Opisu Kształcenia Językowego: uczenie się, nauczanie, ocenianie (ESOKJ) – A1–C2 dla poszczególnych etapów edukacyjnych.

W wymaganiach ogólnych dotyczących celów kształcenia określono zakres umiejętności językowych, czyli:

  1. Znajomość środków językowych.
  2. Rozumienie wypowiedzi. 
  3. Tworzenie wypowiedzi.
  4. Reagowanie na wypowiedzi.
  5. Przetwarzanie wypowiedzi. 

W wymaganiach szczegółowych dotyczących treści nauczania znajdziemy:

14 punktów z wyszczególnionymi wymaganiami dotyczącymi danej treści. 

Przykłady:

I. Uczeń posługuje się podstawowym zasobem środków językowych (leksykalnych, gramatycznych, ortograficznych oraz fonetycznych), umożliwiającym realizację pozostałych wymagań ogólnych w zakresie następujących tematów: 

  1. człowiek (np. dane personalne, okresy życia, wygląd zewnętrzny, cechy charakteru, rzeczy osobiste, uczucia i emocje, umiejętności i zainteresowania);
  2. miejsce zamieszkania;
    (…)
    (wyliczenie tzw. tematów katalogowych – jest ich 14)

IV. Uczeń tworzy proste, spójne i logiczne, w miarę płynne wypowiedzi ustne:

  1. opisuje ludzi, zwierzęta, przedmioty, miejsca i zjawiska; 
  2. opowiada o czynnościach, do­­ś­­­­­­­­­­­­wiadczeniach i wydarzeniach z przeszłości i teraźniejszości; (…)
    (tutaj to z kolei 11 wymagań)

Warto zwrócić uwagę na język gradacji wymagań szczegółowych:

  • Na etapie szkoły podstawowej są to określenia typu: Uczeń posługuje się podstawowym zasobem środków językowych, Uczeń rozumie proste wypowiedzi, Uczeń tworzy krótkie, proste wypowiedzi, Uczeń reaguje ustnie w typowych sytuacjach, Uczeń przetwarza prosty tekst, Uczeń posiada: podstawową wiedzę o…
  • W szkole średniej mamy: Uczeń posługuje się dość bogatym zasobem środków językowych (zakres podstawowy), Uczeń posługuje się bogatym zasobem środków językowych (zakres rozszerzony), Uczeń rozumie wypowiedzi ustne o umiarkowanym stopniu złożoności (zakres podstawowy) oraz Uczeń rozumie różnorodne złożone wypowiedzi (zakres rozszerzony).

PODSTAWA PROGRAMOWA – podsumowanie

  • Po pierwsze – zapoznaj się z nią!
     
  • Jest to akt normatywny, rozporządzenie – podstawa programowa nie jest planem pracy, jest tylko zbiorem wytycznych, podstawą, FUNDAMENTEM do napisania programu nauczania. Określa treści nauczania i umiejętności, jakie uczniowie mają nabyć na poszczególnych etapach edukacyjnych, czyli mówi CZEGO uczyć.
     
  • Wszystkie wytyczne, treści zadań i zakres materiału do egzaminów państwowych oparte są na treściach nauczania zawartych w podstawie programowej obowiązującej na danym etapie edukacyjnym, a nie na programach nauczania, czy treściach z podręczników tworzonych przez wydawnictwa. Arkusze egzaminacyjne zawsze przechodzą przez gęste sito oczu ekspertów ministerialnych i muszą być przez nich zatwierdzone.


PROGRAM NAUCZANIA, czyli zrób spersonalizowany kurs prawa jazdy

Fundamentem stworzenia dobrego programu nauczania jest tylko i wyłącznie podstawa programowa – nasz kodeks ruchu w edukacji. „Różnice pomiędzy podstawą programową a programem nauczania tkwią w funkcjach poszczególnych części tychże dokumentów. Podstawa programowa to akt normatywny do implementacji, czyli przełożenia na język praktyki przy pomocy stosownego narzędzia jakim jest program. Program nauczania to naukowy i praktyczny opis konkretnych działań, które prowadzą do postępów w rozwoju uczniów. Aby postęp był udziałem dzieci, program realizujemy w praktyce.”1
Program nauczania to praktyka – nasz kurs prawa jazdy. Kurs musi być nasz, nie możemy go wybrać, nie znając szczegółów, nie wiedząc, jak wygląda, nie analizując jego założeń. Dlaczego więc tak wielu nauczycieli bezrefleksyjnie wybiera gotowe programy nauczania zaproponowane przez wydawnictwa?? Wiem, to wygoda na miarę złota, ale… czasami gotowe programy to zawartość podręcznika, a co za tym idzie – DODATKOWE treści (niekoniecznie te z podstawy programowej). Nie mam nic przeciwko „gotowcom” – sama ich używam (są tworzone przez ekspertów, którzy często „zjedli zęby” na praktyce), ale pamiętajmy – mamy prawo je modyfikować! Jak to zrobić? Po pierwsze przeczytaj podstawę programową, po drugie przeanalizuj gotowy program nauczania i wprowadź niezbędne modyfikacje (np. zaznacz lub wykreśl niepotrzebne treści – możesz je zawsze wykorzystać, gdy zostanie ci na to czas… ale takie rzeczy zdarzają się tylko „za górami, za lasami”).
Jak piszą Oktawia Gorzeńska i Ewa Radanowicz w swojej publikacji „Zmiany, innowacje, eksperymenty”: „Nauczyciel w zakresie programu nauczania ma do wyboru trzy drogi: 

  • wybór gotowego programu, 
  • modyfikację wybranego programu nauczania, 
  • opracowanie programu autorskiego. 

Niezależnie od wybranej drogi pierwszym krokiem ku zmianie, który powinien być obowiązkowy nie tylko dla nauczyciela innowatora, jest dokładne zapoznanie się z podstawą programową, by nie ulec pokusie sztywnego realizowania podręczników i gotowych programów przygotowanych przez wydawnictwa.”2
Zatem, każdy nauczyciel może obecnie skonstruować własny program nauczania. Wszystkie sprawy związane z jego zawartością i dopuszczeniem do użytku szkolnego reguluje rozporządzenie MEN z dnia 8 czerwca 2009 roku w sprawie dopuszczania do użytku programów wychowania przedszkolnego i programów nauczania oraz dopuszczania do użytku szkolnego podręczników (Dz. U. z 2009 r. nr 89 poz.730). „Program nauczania winien uwzględniać potrzeby i możliwości uczniów, dla których jest przeznaczony, misję szkoły oraz przyjętą w szkole filozofię nauczania i wychowania. Ponieważ jest komponentem szkolnego zestawu programów, zatem musi być spójny z programami nauczania innych przedmiotów.”3

Jak zbudowany jest program nauczania4 (przykład):

  • OPIS...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Horyzonty Anglistyki"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy