Dołącz do czytelników
Brak wyników

Speak up

22 lutego 2018

NR 3 (Luty 2018)

Mapa wiedzy, czyli jak skutecznie zmotywować uczniów do nauki

0 249

Kluczową rolę w nauce języka obcego odgrywa motywacja, a jednym z zadań nauczyciela jest zadbanie o jej wzbudzenie i skuteczne podtrzymanie przez cały okres nauki. Każdy nauczyciel języka angielskiego wie, jak trudne jest to zadanie. Oczywiście znanym i powszechnie stosowanym sposobem na motywację jest nagradzanie uczniów za ich systematyczną pracę. Niestety, taka motywacja zewnętrzna jest ulotna i nie skuteczna u wszystkich uczniów.

Zdecydowanie skuteczniejsza jest motywacja wewnętrzna, która rodzi się w uczniach naturalnie, np. gdy chcą osiągnąć cel, na którym bardzo im zależy. Jednym ze sposobów na to, aby pomóc uczniom tę wewnętrzną motywację wzbudzić, nawet jeśli nie mają tak silnej potrzeby osiągnięcia konkretnego celu językowego, jest praca z mapą wiedzy.

Mapa wiedzy to przedstawiony obrazowo program kursu językowego z uwzględnieniem tematów do omówienia i zagadnień do opanowania w określonym czasie. Uczniowie korzystają z niej jak z przewodnika po nieznanym terenie, w który wkraczają, rozpoczynając pierwszy czy też kolejny etap nauki. Mapa wiedzy służy im jako źródło informacji na temat materiału już poznanego, jak i tego, który jeszcze pozostał do opanowania. Pozwala uczniom zrozumieć lepiej przestrzeń języka jako systemu opartego na regułach, zależnościach i podobieństwach, co 
z kolei ułatwia przyswajanie wiedzy. Systematyczna praca z mapą wiedzy pozwala uczniom stale monitorować ich postępy i wzniecać chęć dalszej pracy – tak wiele zalet dzięki niezwykle prostemu narzędziu.

Różne potrzeby – różne formy

Mapa wiedzy może mieć formę skoncentrowaną (jak mapy myśli) lub liniową, w zależności od charakteru programu kursu języka angielskiego. Jeśli zależy nam na zwróceniu uwagi na różne umiejętności językowe kształtowane podczas kursu, warto zbudować mapę wiedzy w formie obrazującej połączenia między poszczególnymi zagadnieniami (rys. 1) . W przypadku gdy chcemy zwrócić uwagę na jeden główny aspekt języka, np. słownictwo, lepsza okaże się forma liniowa (rys. 2).

Rys. 1. Mapa wiedzy – połączenia między zagadnieniami.

 

Rys. 2. Forma liniowa mapy wiedzy

 

Mapę wiedzy można przygotować zarówno ręcznie, jak i przy pomocy komputera. Jeśli wybieramy tę drugą opcję, warto skorzystać z programów do tworzenia map myśli, np. FreeMind lub Blumind albo innego oprogramowania graficznego, np. Canva. Niezależnie od tego, czy tworzymy mapę wiedzy ręcznie czy komputerowo, najważniejsze jest, aby była estetyczna, czytelna i zachęcała swoją formą. Nasi uczniowie będą się nią posługiwać przez dłuższy czas, więc trzeba zadbać o stronę wizualną mapy, nie mniej niż o stronę merytoryczną.

 

Systematyczna praca z mapą wiedzy pozwala uczniom stale monitorować ich postępy i wzniecać chęć dalszej pracy.

 

Jeśli chodzi o budowanie kontentu mapy, punktem wyjścia jest oczywiście program kursu. Zwykle to nauczyciele korzystają z sylabusów kursów. Dlatego też zawierają one specjalistyczne sformułowania i często za dużo zbyt szczegółowych informacji, które są przydatne dla prowadzących zajęcia, ale nie dla uczniów. Dzięki mapie wiedzy uczniowie mogą mieć wgląd w program zajęć, jaki będą realizować. Rolą nauczyciela jest więc wybranie z niego elementów istotnych dla uczniów, przedstawienie ich w przystępnej formie (np. sformułowanie „Past Participle” warto zamienić na „-ed”) i naniesienie na mapę. 

W przypadku kursów ogólnych należy zwrócić uwagę na to, by elementy o wspólnych cechach były odpowiednio pogrupowane na mapie, np. gramatyka, słownictwo, funkcje językowe itp. (jak na rys. 1). Nie jest bowiem ważne w tym przypadku, jak ćwiczenie poszczególnych zagadnień jest rozłożone w czasie i w podręczniku. Najistotniejsze to uświadomienie uczniom, jak nowe elementy przedstawiają się na tle wiedzy, którą oni już mają. Jeśli zaś prowadzimy krótki kurs skoncentrowany na kształtowaniu jednej umiejętności, np. poprawnej wymowy, albo zależy nam na tym, by zwrócić uwagę uczniów na jeden aspekt języka, może się okazać, że grupowanie omawianych zagadnień wcale nie ułatwia przyswajania nowych wiadomości. Wówczas warto przedstawić poszczególne elementy na mapie zgodnie z kolejnością, w jakiej będą ćwiczone.

Jak pracować z mapą?

Praca z mapą wiedzy rozpoczyna się od przedstawienia jej uczniom. Najlepiej jest to zrobić na początku kursu. 
To doskonały sposób na omówienie programu zajęć w kontekście celu: nabycia umiejętności przedstawionych na mapie. Doskonałym ćwiczeniem wprowadzającym jest zaproponowanie uczniom, by przyjrzeli się mapie i zastanowili, czy niektóre zagadnienia są im już znane, a jeśli tak, to w jakim stopniu. Mogą wówczas omówić swoje spostrzeżenia w parach, uzupełniając jednocześnie swoją wiedzę wiadomościami innych uczestników kursu. Niektóre punkty mapy warto omówić pisemnie, np. zapisując jak najwięcej słów i wyrażeń związanych z poszczególnymi tematami w procesie burzy mózgów, w parach lub małych grupach. Gotowe listy sformułowań zapisanych przez grupy można zachować i wykorzystać na późniejszych etapach kursu jako dodatkowy element motywacyjny, porównujący poziom wiedzy przed i po omówieniu kolejnych zagadnień.
Po zapoznaniu uczniów z mapą warto skłonić ich do refleksji nad przydatnością, atrakcyjnością czy poziomem trudności materiału, który został zaplanowany do realizacji. 

Zadajemy uczniom pytania:

  • Which topic seems to be the most useful for you?
  • Which elements do you think will be the most challenging?
  • Which part of the map do you find most interesting?
  • What topics would you add?
  • If you were to learn just one thing from the map, what would it be?

Pozwalając uczniom na dyskusję nad treścią mapy, należy przyjąć i uszanować wszystkie odpowiedzi. Można też zaproponować im, by odpowiednimi symbolami zaznaczyli najciekawszy, najtrudniejszy i najważniejszy dla nich element. To doskonała informacja zwrotna dla nauczyciela. Jeśli uczniowie nie wykażą zainteresowania mapą lub usłyszymy od nich, np. None of the elements is useful/
/challenging/interesting, należy zastanowić się, czy mapa jest wystarczająco czytelnie sformułowana, a profil kursu odpowiednio dobrany do uczniów. To jest też wciąż dobry moment na wprowadzenie zmian w programie kursu (i na mapie). Po omówieniu programu z uczniami warto rozważyć zmianę pewnych zagadnień na inne, aby kurs jeszcze lepiej odpowiadał na potrzeby grupy i by dać uczniom możliwość decydowania o tym, czym będą się zajmować przez kolejne semestry. Motywacyjne działanie mapy wiedzy na tym etapie polega na zobrazowaniu uczniom, jaką wiedzę i umiejętności będą posiadać po zakończeniu kursu. Jeśli oddamy im pewną przestrzeń do spersonalizowania tego programu, siła motywująca będzie jeszcze większa.

Oczywiście praca z map...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Horyzonty Anglistyki"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy